Код піша мадэль, але права патрабуе чалавека: каму належыць стартап, створаны ў Claude

Anthropic, OpenAI і Cursor перадаюць правы на вынік «if any», гэта значыць калі яны ўвогуле ёсць. І тут шмат залежыць ад падпіскі. На асабістых тарыфах (Claude Pro і Max, ChatGPT Plus, GitHub Copilot Pro) код і перапіска выкарыстоўваюцца для навучання, пакуль карыстальнік сам гэта не адключыць. На бізнес-тарыфах і ў API навучання няма, а правайдар абяцае абараніць кліента ад прэтэнзій праваўладальнікаў, але не ў выпадку выніку, які быў зменены і ўбудаваны ў іншы код. У канструктараў накшталт Lovable, Bolt і v0 такой абароны няма.

Самая частая пастка — асабістая падпіска. Калі фаўндар або фрылансер генераваў код у сваім асабістым акаўнце, правы на вынік, калі яны ўвогуле ўзніклі, належаць яму асабіста, а не стартапу. Таму патрэбная асобная дамова, паводле якой гэтыя правы пераходзяць кампаніі.

Claude Code, Cursor і Codex навучаліся на адкрытым кодзе і часам выдаюць яго фрагменты амаль даслоўна, без аўтара і ліцэнзіі. Black Duck у 2026 годзе знайшоў канфлікты ліцэнзій у 68% правераных кодавых баз супраць 56% годам раней.

Для стартапа тут дзве рызыкі:

• Чужы код без выканання ўмоў ліцэнзіі — парушэнне, і праваўладальнік можа запатрабаваць спыніць яго выкарыстанне або кампенсаваць страты.
• «Заражэнне» копілэфт-ліцэнзіямі. Копілэфт-ліцэнзіі (GPL, AGPL) — гэта open-source ліцэнзіі, якія патрабуюць распаўсюджваць вытворны прадукт на тых жа адкрытых умовах. Калі такі фрагмент трапіў у прадукт, які распаўсюджваецца, кампанія можа быць абавязаная адкрыць зыходны код усяго прадукту, а AGPL спрацоўвае нават тады, калі прадукт проста даступны праз сетку, як звычайны SaaS.

Сканеры залежнасцяў (інструменты, якія правяраюць староннія бібліятэкі і іх ліцэнзіі) такога коду не бачаць: фрагмент не спасылаецца ні на які пакет. У верасні 2026 года апеляцыйны суд ЗША адхіліў галоўнае патрабаванне праграмістаў да GitHub праз Copilot, але пазовы аб парушэнні адкрытых ліцэнзій працягваюцца.

Як бачым, на аўтарскае права спадзяванняў мала. Але код можна ахоўваць як камерцыйную таямніцу, гэта значыць як каштоўную інфармацыю, якую кампанія трымае ў сакрэце. Для AI-коду гэта самы працоўны варыянт, але з нюансамі.

Першы нюанс — сакрэтнасць. Калі код створаны праз асабісты акаўнт з уключаным навучаннем, суд можа вырашыць, што разумных мер абароны не было. У студзені 2026 года федэральны суд у Каліфорніі адмовіў пазоўніцы ў абароне таямніцы ў справе супраць OpenAI: развіваючы ідэі ў ChatGPT, яна добраахвотна раскрыла іх кампаніі.

Другі нюанс — доступы. Рэпазіторый, ключы API, праект у канструктары і акаўнт у AI-сэрвісе часта аформленыя на асабістую пошту фаўндара, і інвестар падчас due diligence абавязкова праверыць, хто іх кантралюе.

Выходзіць, што рэальная абарона сёння — камерцыйная таямніца, а значыць, пытанне пра тое, хто мае доступ да коду і кантралюе яго. Пры гэтым перадача «ўсіх правоў» не ратуе: перадаць можна толькі тыя правы, якія ўзніклі.

Калі прадукт сабраны ў Claude Code, Codex або Cursor, пазіцыя па аўтарскім праве лепшая. Аўдыт праверыць, на чыіх акаўнтах і тарыфах пісаўся код, ці падпісаныя дамовы аб перадачы правоў з заснавальнікамі і падрадчыкамі і ці няма ў кодавай базе чужых фрагментаў пад копілэфт-ліцэнзіямі.

Калі ж ён сабраны ў канструктары накшталт Lovable, Bolt або Base44, пазіцыя слабейшая: слядоў чалавечага аўтарства менш, а правы на код і даныя вызначаюць умовы платформы. Lovable, напрыклад, атрымлівае бестэрміновую ліцэнзію на даныя кліента для ўласных мэтаў.

Акрамя таго, дадаецца адказнасць за персанальныя даныя. Кампанія ў сферы інфармацыйнай бяспекі Escape праверыла 5 600 публічных прыкладанняў з такіх канструктараў і знайшла 175 уцечак персанальных даных. Прычына звычайна тая ж, што ў Moltbook: база без правілаў доступу. Для інвестара гэта пытанне GDPR і штрафаў, а не толькі тэхнікі.

Таму, калі прадукт сабраны ў канструктары накшталт Lovable, due diligence часцей заканчваецца ўмовамі здзелкі: аўдыт бяспекі да яе закрыцця, план пераезду з платформы, асобныя запэўненні наконт персанальных даных. А фраза «Я не напісаў ніводнага радка коду» ў пітчы — добрая нагода замовіць такі аўдыт яшчэ да падпісання Term sheet.

Адсутнасць аўтарскага права на вайбкодынг-прадукт ставіць пад пытанне IP Box — спецыяльны льготны падатковы рэжым, пры якім даход ад кваліфікаванай інтэлектуальнай уласнасці, напрыклад патэнтаў і праграм пад аховай аўтарскага права, абкладаецца па зніжанай стаўцы падатку. І найперш гэта датычыцца Кіпра. Кіпрскі IP Box вызваляе ад падатку да 80% прыбытку ад кваліфікаванага актыву, і пры стаўцы CIT 15% эфектыўная стаўка зніжаецца да 3%. Еўрапейскія рэжымы IP Box распаўсюджваюцца на софт, але патрабуюць, каб ён ахоўваўся аўтарскім правам (copyrighted software).

Калі прадукт не ахоўваецца аўтарскім правам, права на льготу пад пытаннем.

У Польшчы льгота 5% па PIT і CIT даецца з даходу ад «autorskie prawo do programu komputerowego», гэта значыць патрэбны менавіта код, які ахоўваецца аўтарскім правам. Рэлевантны кейс — індывідуальная інтэрпрэтацыя KIS ад 18 чэрвеня 2025 года (0113-KDIPT2-3.4011.349.2025.2.AK): праграмісту на B2B, гэта значыць таму, хто працаваў як падрадчык і пісаў код з AI-асістэнтам, падатковая пацвердзіла IP Box. Але лічыць гэта ўсталяванай практыкай рана: творчы характар коду падатковая не правярала і пытанне AI не разбірала. Прэцэдэнтаў, калі льготу скасавалі б праз AI, няма ні ў Польшчы, ні на Кіпры.

У венчурнай індустрыі адказ рынку пакуль бачны ў тыпавых дакументах. Амерыканская NVCA яшчэ ў 2023 годзе дадала ў тыпавую дамову аб куплі акцый (SPA) запэўненні пра генератыўны AI, у тым ліку пра тое, што кампанія не стварала з яго дапамогай істотную ўласную інтэлектуальную ўласнасць. Вайбкодынг-стартапу давядзецца асобна раскрыць інвестару выкарыстанне AI ў пераліку выключэнняў з запэўненняў (disclosure schedule).

У M&A практыка больш жорсткая. Юрыдычныя фірмы раяць пакупнікам дамагацца, каб запэўненні прадаўца пра правы на IP і даныя сталі фундаментальнымі: яны дзейнічаюць даўжэй за звычайныя, а ліміт адказнасці па іх можа даходзіць да кошту здзелкі. Таксама прапануецца дадаваць indemnity — гэта значыць абавязацельства прадаўца кампенсаваць страты, калі канкрэтная рызыка рэалізуецца. Страхоўшчыкі W&I могуць выключыць AI-рызыкі з пакрыцця, і тады адказваць давядзецца прадаўцу.

Растуць і патрабаванні да тэхнічнага аўдыту. Паводле Black Duck, канфлікты ліцэнзій знаходзяць у 94% правераных M&A-здзелак. Кампанія SIG, якая робіць тэхнічны аўдыт для фондаў прамых інвестыцый, бачыць у AI-праектах прыкладна ўдвая больш парушэнняў бяспекі.

Падводзячы вынік: якія пытанні рэкамендуецца вырашыць фаўндару да раўнда інвестыцый, каб лягчэй праходзіць due diligence:

• Перавесці AI-інструменты на бізнес-тарыфы і акаўнты кампаніі з адключаным навучаннем.
• Падпісаць з фаўндарамі і падрадчыкамі дамовы аб перадачы правоў, уключаючы промпты, канфігурацыйныя файлы агентаў (напрыклад, CLAUDE.md) і праекты на платформах.
• Перааформіць рэпазіторыі, перавесці ключы і платформы з асабістай пошты на карпаратыўную.
• Прагнаць код праз сканер ліцэнзій, які шукае супадзенні па фрагментах, а не толькі па пакетах.
• Замовіць праверку бяспекі з акцэнтам на доступ да базы даных і ключы.
• Быць гатовым даць інвестару інфармацыю: якія інструменты выкарыстоўваліся, дзе ў прадукце AI-код і хто яго правяраў.